الشيخ الطبرسي (مترجم: نورى و مفتح)
40
تفسير مجمع البيان (فارسى)
فَلْيَتَّقُوا اللَّهَ : بايد اين افراد از خدا بترسند و نسبت به يتيمان ديگران ظلمى روا ندارند و طورى با آنها رفتار كنند كه دلشان ميخواهد ديگران پس از مرگشان با يتيمان خودشان رفتار كنند . برخى گفتهاند : منظور اين است كه از خدا بترسند و به مؤمنان ضررى وارد نكنند . وَ لْيَقُولُوا قَوْلًا سَدِيداً : سخن صواب و عادلانه و موافق شرع بگويند . بعقيدهء برخى يعنى سخن محكم و خالى از فساد و خلل بگويند . بنا بعقيدهاى ديگر ، يعنى يتيمان را نيكو مخاطب سازند و به همين معنى روايتى از پيامبر گرامى نقل شده است كه : « كسى كه دلش ميخواهد از جهنم دور شود و داخل بهشت گردد ، بايد با شهادت به يگانگى خدا و رسالت حضرت پيامبر و دوست داشتن براى مردم ، آنچه را براى خود دوست ميدارد ، ديده از جهان فرو بندد » پيامبر گرامى نهى كرده است از اينكه كسى به بيشتر از ثلث مال وصيت كند و فرموده است : ثلث زياد است . به سعد فرمود : « اگر وارثانى غنى بجاى گذارى پيش من محبوبتر از اين است كه آنها فقير و محتاج دست مردم باشند » در آيهء بعد خداوند خورندهء مال يتيم را از آتش جهنم بيم داده و فرموده است إِنَّ الَّذِينَ يَأْكُلُونَ أَمْوالَ الْيَتامى ظُلْماً : كسانى كه از اموال يتيمان سود مىبرند و تصرفات ناحق و ظالمانه در ثروت ايشان مىكنند . منظور از اكل مال يتيم تنها خوردن و بلعيدن آن نيست . علت اينكه از ميان منافع مال ، تنها خوردن را ذكر كرده است ، اين است كه اين فايده غالبتر و مهمتر است و فوايد ديگر تابع آنند . نظير آن : لا تَأْكُلُوا أَمْوالَكُمْ بَيْنَكُمْ بِالْباطِلِ ( سوره بقره آيه 188 يعنى اموالشان را به باطل مخوريد ) و همچنين « لا تَأْكُلُوا الرِّبَوا » ( سوره آل عمران آيه 130 يعنى ربا مخوريد ) است . علت اينكه خوردن مال يتيم را مقيد ساخته است به اينكه ظالمانه باشد » . اين است كه گاهى خوردن آن از روى استحقاق است و بعنوان اجرت يا قرض مىباشد چنان كه گذشت و بنا بر اين ظلم نيست و عيبى ندارد ممكن است گفته شود هر گاه مال يتيم را بعنوان اجرت يا قرض ، بردارد ، ديگر مال يتيم را نخورده بلكه مال خودش را خورده است و آيه را با آن سر و كارى نيست . گوئيم : خير ، بلكه مال يتيم را خورده است ، لكن نه از راه ظلم ، و اگر فرض كنيم كه مال خودش را خورده است باز هم ذكر كلمهء « ظلم » در اينجا براى تاكيد و بيان اين